Home Artykuły NAWOZY SELENOWE – CZY NAPRAWDĘ POTRZEBNE?
NAWOZY SELENOWE – CZY NAPRAWDĘ POTRZEBNE?

NAWOZY SELENOWE – CZY NAPRAWDĘ POTRZEBNE?

0
0

Selen (Se) jest pierwiastkiem niezbędnym dla normalnego rozwoju ludzi oraz zwierząt. Wynika to z jego obecności w białkach, ważnych z punktu widzenia metabolizmu komórek. Se wchodzi w skład centrum aktywnego peroksydaz glutationowych, dejodaz jodotyroninowych, reduktaz tioredoksynowych. Ponadto uczestniczy on w regulacji syntezy hemu i cytochromów mitochondrialnych.

Selen ważny dla ludzi i zwierząt

W organizmie ludzkim selen nie wykazuje działania biologicznego. Wykazują ją jego związki, tj. selenocysteina i selenometionina. Działanie selenu na organizm człowieka jest szerokim zagadnieniem. Obecnie prowadzone obserwacje przede wszystkim koncentrują się na przeciwnowotworowych właściwościach omawianego pierwiastka. Zaobserwowano związek między niedoborami selenu w diecie a zwiększoną zachorowalnością na raka. Co więcej, wykazano, że mieszkańcy terenów, na których stwierdzono deficyt selenu znacznie częściej cierpią z powodu chorób nowotworowych, niż mieszkańcy obszarów bogatych w Se. Tymczasem w przypadku zwierząt zbyt mała ilość selenu w diecie skutkuje obniżeniem ich produktywności i zdrowotności. Przykładowo u bydła niedobór selenu oznacza przede wszystkim schorzenia związane z okresem okołoporodowym.

Selen dla roślin

Selen nie jest pierwiastkiem niezbędnym dla większości gatunków roślin uprawnych. Przeprowadzone do tej pory badania wykazały jednak, że wprowadzenie go do gleby może pozytywnie wpłynąć na wzrost oraz rozwój roślin. Na podstawie wyników różnych badań stwierdzono, że selen m.in.:

  • działa antyoksydacyjne, ograniczając peroksydację lipidów w rajgrasie,
  • zwiększa wzrost sałaty,
  • korzystnie wpływa na ilość i wzrost kiełków ziemniaka,
  • zwiększa plon lucerny,
  • zwiększa odporność roślin na stres wywołany promieniowaniem UV,
  • chroni rośliny przed stresem biotycznym,
  • może wykazywać funkcje ochronne dla roślin blokując pobieranie metali śladowych, takich jak: mangan, cynk, miedź i kadm, poprzez systemy korzeniowe roślin.

Zasobność gleb w selen

Z reguły Se występuje w glebach zasobnych w związki żelaza i substancje organiczną oraz zasolonych, natomiast najmniej na glebach kwaśnych. Poziom tego pierwiastka w poszczególnych rodzajach gleby zależy od zawartości frakcji glebowej o średnicy < 0,02 mm. Najniższe zawartości selenu wykazano w glebach na bazie piasków luźnych oraz słabo gliniastych. Oszacowano, że zawartość Se w glebach mieści się w przedziale od 0,1 do 2 mg·kg-1, z tym że średnia jego ilość w glebach ziemi wynosi blisko 0,33 mg·kg-1. W państwach Europy Zachodniej tak samo jak w Polsce gleby są ubogie pod względem ilości znajdującego się w nich selenu. Szczególnie w północnej części kraju oraz w województwie kujawsko-pomorskim stwierdza się jego niedobór. W takiej sytuacji dobrym pomysłem wydaje się być stosowanie nawożenia selenem. Na ten krok zdecydowały się inne kraje, w których gleba również wyróżniała się niską zasobnością w selen. Dobrym przykładem jest Finlandia, gdzie w latach 1983–1990 aż 10-krotnie zwiększono zawartość Se w zbożach. Spowodowało to zwiększenie dziennego spożycia tego pierwiastka u Finów z wartości 26 µg Se d–1 do 56 µg Se d–1. Możliwe to było dzięki (uregulowanym ustawą!) dodawaniu selenianiu (VI) sodu do stosowanych wówczas nawozów mineralnych w ilości 16 µg Se g–1 nawozu.

Nawożenie selenem

Wzbogacenie roślin selenem opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu nawozów mineralnych zawierających Se. Selen elementarny uważany jest za niedostępny dla roślin. Rośliny są jednak zdolne do poboru z roztworu glebowego selenu w postaci rozpuszczalnych w wodzie selenianów(VI) (SeO4 2) i mniej rozpuszczalnych selenianów(IV) (SeO32–). Oszacowano, że przyswajalność selenianu (VI) sodu jest aż dziesięciokrotnie krotnie większa w porównaniu do selenianu (IV) sodu.

Selen może być aplikowany doglebowo i dolistnie; drugi z wymienionych sposobów w przypadku niektórych rodzajów roślin jest zdecydowanie bardziej efektywne niż stosowanie nawozów doglebowych. Należy jednak pamiętać, że roztwór z Se trzeba rozprowadzać w bezwietrzną pogodę. Ponadto selen jest mobilny w roślinie, oznacza to, że jeśli opryskane zostaną liście, to po pewnym czasie owoce także będą wyróżniały się podwyższoną zawartością selenu. Jedną z metod dostarczania Se do rośliny jest również zastosowanie materiału roślinnego wzbogaconego w ten pierwiastek

Autor: Dr inż. Anna Wilkanowska

Facebook Comments