Home Artykuły WYMAGANIA PRZYRODNICZO-ORGANIZACYJNE JĘCZMIENIA OZIMEGO
WYMAGANIA PRZYRODNICZO-ORGANIZACYJNE JĘCZMIENIA OZIMEGO

WYMAGANIA PRZYRODNICZO-ORGANIZACYJNE JĘCZMIENIA OZIMEGO

0
0

Jęczmień ozimy należy do grupy najczęściej uprawianych w Polsce zbóż. Jego plon przeznaczany jest na cele paszowe oraz browarne. Jęczmień ozimy wyróżnia się, na tle innych gatunków zbóż, specyficznymi wymaganiami przyrodniczo-organizacyjnymi dotyczącymi między innymi warunków klimatycznych oraz terminu i gęstości siewu.

Ponadto, jęczmień ozimy cechuje się słabszym system korzeniowym niż inne zboża, co powoduje, że gorzej pobiera wodę i inne składniki z gleby niż np. żyto. Jest on kojarzony również ze słabą zimotrwałością, znaczną wrażliwością na zakwaszenie gleby oraz niedobór w niej powietrza, podatnością na wyleganie. Wymaga on wcześniejszego siewu niż pozostałe gatunki zbóż ozimych. Niemniej jednak nie można zapomnieć o zaletach jęczmienia ozimego. Cechuje się on m.in. wysoką potencjalną produkcyjnością, która wynika z silnego rozkrzewienia roślin. Ponadto szybszy, w porównaniu z innymi zbożami, rozwój jęczmienia ozimego powoduje wcześniejsze jego dojrzewanie (zbiór następuje 3 tygodnie wcześniej niż ma to miejsce w przypadku pszenżyta ozimego czy pszenicy ozimej). Wczesne zejście z pola daje możliwość do uprawy poplonu lub stwarza możliwość bardziej starannej uprawy roli na przykład pod wymagający wczesnego siewu rzepak ozimy.

WYMAGANIE POGODOWE I TERMIN WYSIEWU

Najistotniejszym czynnikiem decydującym o obfitości produkcji jęczmienia ozimego jest klimat. Od sytuacji pogodowej panującej podczas wysiewu i w momencie zbioru tego zboża zależy nie tylko jego ilość, ale i jakość. Jęczmień ozimy bez wątpienia najlepiej plonuje na obszarach gdzie jesień jest długa i ciepła, czyli w zachodniej i południowej części Polski. Ma on dość wygórowane wymagania cieplne. Podczas fazy strzelania w źdźbło optimum termiczne dla jęczmienia ozimego wynosi maksymalnie 10°C, a w fazie kłoszenia 16°C. Podczas dojrzałości woskowej temperatura powyżej 22°C sprzyja dobremu wysychaniu ziarna, co przyspiesza zbiór. W czasie zimy niemałe znaczenie ma ochronna rola śniegu. Dobrze rozkrzewiony jest w stanie znieść temperatury do około -15ºC bez okrywy śniegowej i do -25ºC pod warunkiem, że chroniony jest przez warstwę śniegu. W przypadku jęczmienia ozimego słoneczna jesień oddziałuje na wzrost jego mrozoodporności. Co więcej, jest to zboże, które nie ma dużych wymagań wodnych i nie lubi nadmiaru opadów. Jęczmień ozimy wyróżnia się znaczną odpornością na suszę wiosenną. Jest to rezultatem szybszego wchodzenia jęczmienia ozimego w fazę strzelania w źdźbło i kłoszenia dzięki czemu w czasie największego zapotrzebowania efektywniej korzysta z wody z zapasów pozimowych. Jęczmień ozimy wyróżnia się również niskim współczynnikiem transpiracji, co powoduje, że jest on mniej wrażliwy w porównaniu do pozostałych zbóż na majowe susze.

Warunki klimatyczno-glebowe i dobór odmiany decydują o terminie siewu jęczmienia ozimego. Zaobserwowano, że im dłuższa oraz cieplejsza jesień w danym rejonie, przy korzystnym rozkładzie opadów (najlepiej rozwija się przy opadach 70-90 mm), tym optymalny termin siewu jęczmienia ozimego przypada później. Zaleca się by wysiewu jęczmienia ozimego dokonać w następujących terminach:

  • w rejonach wschodnich: 10-15 września,
  • w rejonie centralnym: 12-18 września,
  • w rejonach zachodnich: 16-20 września.

Zastosowanie się do odpowiedniego terminu wysiewu stanowi gwarancję dobrego rozkrzewienia się zboża jesienią oraz „zaprogramowania” plonu. Wysiew przeprowadzony nazbyt wcześnie zwiększa możliwość zaatakowania rośliny przez np. ploniarka zbożówka, skoczek sześciorek. Tymczasem dokonany za późno powoduje, że roślina słabo się krzewi i niedostatecznie hartuje przed zimą. Dlatego zaleca się by w sytuacji opóźnionego wysiewu zwiększyć obsadę o 10‑15% (obsada jęczmienia ozimego wysianego w optymalnym terminie to ok. 145‑195 kg ziarna na ha).

WYMAGANIA GLEBOWE

Wpływ gęstości siewu na plonowanie jęczmienia ozimego jest zależny głównie od jakości gleby. Wiadomym jest, że wymagania glebowe jęczmienia ozimego są większe od żyta z drugiej jednak strony mniejsze od pszenicy. Największe plony jęczmienia uzyskuje się na glebach średnio zwięzłych, tj. glinach lekkich i pyłach, na piaskach gliniastych mocnych, należących do kompleksów: pszennego bardzo dobrego i pszennego dobrego (klasa I do IIIb). Zboże to zaleca się uprawiać również na glebach kompleksów żytniego bardzo dobrego (klasa IIIa i IIIb), pszennego górskiego i zbożowego górskiego oraz zbożowo-pastewnego mocnego przy obojętnym lub lekko kwaśnym  odczynie gleby (pH 5,4-7,5). W odpowiednich dla jęczmienia ozimego warunkach glebowych, dzięki odpowiedniemu zaopatrzenia roślin w wodę i składniki mineralne, następuje silne ich krzewienie się, co decyduje o uzyskaniu optymalnej liczby kłosów na jednostce powierzchni przy mniejszej obsadzie roślin. Na gorszych glebach, ze względu na słabsze w takich warunkach krzewienie się jęczmienia, zalecane jest zastosowanie większej ilości wysiewu ziarna. Jest to ważne przede wszystkim w sytuacji gdy gleba cechuje sie niskim pH.

Biorąc pod uwagę organizację przygotowań gleby pod uprawę jęczmienia ozimego, to należy podkreślić, iż powinien on być wysiany w glebę odleżałą oraz odpowiednio doprawioną, ponieważ daje to pewność szybkich, wyrównanych wschodów, właściwego rozwoju systemu korzeniowego oraz

dobrego przezimowania roślin.

ODPOWIEDNI PRZEDPLON

Wczesny siew jęczmienia ozimego sprawia, że istotnym elementem jego uprawy jest przedplon, który powinien możliwie wcześnie zejść z pola, aby umożliwić właściwe przygotowanie roli. Bardzo dobrym przedplonem dla jęczmienia ozimego jest:

  • rzepak ozimy,
  • wczesne ziemniaki,
  • groch,
  • mieszanka wyki z żytem,
  • mieszanki roślin strączkowych uprawiane na zielonkę lub susz.

Najgorszymi przedplonami dla jęczmienia ozimego są zboża, za wyjątkiem żyta i owsa. Żyto schodzi wystarczająco wcześnie z pola, tymczasem owies jest bezpieczny fitosanitarnie dla jęczmienia. W przypadku odmian browarnych jęczmienia ozimego jako przedplon należy wykluczyć stanowiska po motylkowych i strączkowych.

Autor: Dr inż. Anna Wilkanowska

Facebook Comments