Home Artykuły Techniki uszlachetniania nasion
Techniki uszlachetniania nasion

Techniki uszlachetniania nasion

0
0

Jakość nasion i plon są podstawowymi parametrami decydującymi o efektywności produkcji roślinnej. Zależą one między innymi od warunków środowiskowych w okresie rozwoju roślin oraz dojrzewania, przechowywania, selekcji, kiełkowania. Rozwój rolnictwa oraz związane z tym racjonalne wykorzystanie zasobów środowiska przyrodniczego zmusza rolników do poszukiwania skutecznych metod podwyższania wielkości i jakości plonów roślin uprawnych. Ważnymi narzędziami sprawdzającymi się w tej roli są różne metody uszlachetniania nasion. Najbardziej poznane i najczęściej używane w praktyce techniki uszlachetniania nasion to:

Kondycjonowanie

Polega ono na uwadnianiu nasion w ściśle kontrolowanych warunkach, w stopniu pozwalającym na rozbudzenie ich aktywności metabolicznej, ale niedostatecznym do zainicjowania wzrostu zarodka oraz przebicia okrywy nasiennej przez oś zarodkową. Skutkiem zastosowania tej techniki uszlachetniania jest poprawa żywotności i wigoru nasion. Kondycjonowanie poprawia zdolność kiełkowania oraz równomierność wschodów. Oszacowano, że metoda ta powoduje wzrost ilości skiełkowanych nasion średnio o 11% oraz skrócenie przeciętnego czasu kiełkowania o ok. 36% w porównaniu do nasion niepoddanych kondycjonowaniu. Wykazano, że proces ten powoduje wzrost liczby skiełkowanych nasion w takich warunkach jak:

  • zasolenie,
  • susza,
  • niska/wysoka temperatura,
  • stres metali ciężkich.

Wyróżnia się dwie kategorie zabiegów kondycjonowania:

  • w roztworach (hydrokondycjonowania lub osmokondycjonowania)
  • kiedy nasiona pozostają w kontakcie ze zwilżonym podłożem stałym (matrykondycjonowanie).

Hydrokondycjonowanie – polega na nawilżeniu nasion w stopniu pozwalającym na zwiększenie ich aktywności życiowej, lecz niewystarczającym do rozpoczęcia kiełkowania. Nasiona najczęściej nawilżane są w pojemnikach bądź specjalnych kolumnach wypełnionych napowietrzaną wodą. Hydrokondycjonowanie jest najprostszym i najtańszym sposobem kondycjonowania. Wadą tej metody jest to, że pobieranie wody odbywa się w sposób niekontrolowany. Technika ta nie zapewnia zatem jednakowego stopnia uwodnienia wszystkich nasion, a procesy metaboliczne nie są aktywowane jednocześnie, co jest istotnym warunkiem potrzebnym do zsynchronizowania kiełkowania.

Osmokondycjonowanie – podobnie jak hydrokondycjonowanie, polega na nawilżeniu nasion, z tą różnicą, że przeprowadza się je w roztworach substancji osmotycznie czynnych. Najczęściej stosowane substancje osmotycznie czynne to:

  • glikol polietylenowy (PEG),
  • mannitol, glicerol,
  • roztwory soli nieorganicznych (NaCl, NaNO3, MnSO4, K3PO4, KNO3); metodę kondycjonowania z użyciem soli nieorganicznych niektórzy nazywają halokondycjonowaniem.

Matrykondycjonowanie – w tej metodzie nasiona nie są umieszczane w cieczy, ale mieszane są z nawilżoną wodą substancją nośnikową (w tej roli np. wermikulit, torf lub związki bitumiczne). Nasiona mieszane są z wodą oraz substancją nośnikową, w precyzyjnie określonej proporcji przez kilka dni, po czym są oddzielane i suszone. Do tej mieszaniny czasami dodaje się jeszcze regulator wzrostu, który ma za zadanie polepszyć efektywność zabiegu. Podstawową zaletą matrykondycjonowania jest zmniejszenie objętości stosowanych roztworów substancji osmotycznie czynnych i tym samym obniżenie kosztów procesu.

Zaprawianie

Jest to zabieg, który w dużym stopniu oddziałuje na jakość wzrastających upraw oraz ich zdrowie. Przeprowadzany jest on przed wysiewem nasion do gruntu. Zaprawianie polega na pokryciu nasion równomierną i cienką warstwą preparatu chemicznego, który chroni siewki przed patogenami znajdującymi się w glebie i na samych nasionach oraz ogranicza ryzyko zaatakowania ich przez szkodniki. Zabieg ten uważany jest za najbardziej oszczędny sposób ochrony roślin za pomocą środków chemicznych. Nasiona można zaprawiać na sucho, półsucho lub mokro. Oto kilka znanych metod zaprawiania:

Bejcowanie – najpowszechniejsza metoda zaprawiania nasion. Polega na zaprawianiu nasion za pomocą suchego preparatu lub poddawaniu nasion obróbce mokrej z użyciem zawiesiny bądź preparatu płynnego.

Powlekanie nasion – do preparatu zaprawiającego dodawane jest lepiszcze, które zwiększają jego przyczepność do nasion. W tej metodzie powlekanie nasion wymaga użycia zaawansowanych technologii aplikowania zaprawy.

Inkrustowanie ziaren – najbardziej skomplikowana technologia zaprawiania ziaren. Jest to technika,  która zmienia stan fizyczny nasion, a w konsekwencji zwiększa zdolność wysiewu i ułatwia przewóz. Jest to najdroższą metodą zaprawiania.

Otoczkowanie

Jest to odmiana procesu granulacji. Mechanizm otaczania polega na formowaniu granulki z pylistego materiału wokół zarodka. Warstwa tworząca otoczkę złożona jest ze sterylizowanego torfu oraz dolomitu i glinki kaolinowej (lub wapienia) oraz wielu innych substancji. Warstwa ta jest twarda i trwała, ale posiada naturalne pory, przez które do jej wnętrza może docierać woda i powietrze. Po wysianiu otoczka rozkłada się. Niektóre otoczki zawierają także wieloskładnikowy nawóz mineralny (gwarantujący cenne składniki pokarmowe w trakcie kiełkowania nasion) oraz środki ochrony roślin (chroniące kiełkujące siewki przed chorobami glebowymi i szkodnikami). W zależności od rodzaju nasion, masa nasion po otoczkowaniu może zwiększyć się o 100 do 5000%. Otoczkowanie realizowane jest zazwyczaj w urządzeniach bębnowych, talerzowych fluidalnych oraz drgających.

Autor: Dr inż. Anna Wilkanowska

Facebook Comments